Giám sát và đánh giá dịch tễ bảo vệ sức khỏe cộng đồng giai đoạn thi công Dự án Thủy điện Trung Sơn

Tổng quan dự án

• Lĩnh vực: Nghiên cứu, Đánh giá & Hỗ trợ kỹ thuật
• Thời gian: 11/2013 – 12/2017
• Nhà tài trợ: WB
• Đơn vị thực hiện: Trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Sức khỏe (CEHS)
• Địa bàn: 9 xã chịu ảnh hưởng của Dự án Thủy điện Trung Sơn thuộc các huyện Quan Hóa, Mường Lát (Thanh Hóa) và Vân Hồ/Mộc Châu (Sơn La)

Giới thiệu dự án

Dự án Thủy điện Trung Sơn là dự án thủy điện đa mục tiêu trên sông Mã, được triển khai nhằm cung cấp điện, kiểm soát lũ và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội khu vực. Quá trình xây dựng và vận hành dự án tác động đến điều kiện sống, môi trường và sức khỏe của các cộng đồng dân cư, đặc biệt là các hộ phải tái định cư và mất đất sản xuất.

Để giảm thiểu các tác động này, dự án đã xây dựng Kế hoạch bảo vệ sức khỏe cộng đồng (Public Health Action Plan - PHAP) với thời gian thực hiện khoảng 10 năm, tập trung tăng cường năng lực hệ thống y tế địa phương, giám sát các nguy cơ sức khỏe và triển khai các hoạt động y tế công cộng tại khu vực dự án.

Vai trò của CEHS

CEHS được Công ty TNHH MTV Thủy điện Trung Sơn lựa chọn thực hiện Gói thầu C-EMP-09 về giám sát và đánh giá dịch tễ, nhằm theo dõi việc triển khai PHAP trong suốt giai đoạn thi công dự án. Trong giai đoạn 2013–2017, CEHS đã thực hiện 08 đợt giám sát định kỳ (6 tháng/lần), thu thập và phân tích dữ liệu về tình trạng sức khỏe cộng đồng, nguy cơ bệnh tật, chất lượng dịch vụ y tế và việc thực hiện các can thiệp y tế tại khu vực dự án.

Hoạt động chính

• Rà soát và phân tích số liệu của 08 đợt giám sát dịch tễ giai đoạn 2013–2017.
• Thu thập và phân tích số liệu thứ cấp về bệnh tật, sử dụng dịch vụ y tế và hoạt động của các cơ sở y tế tuyến huyện, xã.
• Đánh giá việc tuân thủ quy trình khám chữa bệnh tại các trạm y tế xã; điều tra hộ gia đình tại 9 xã chịu ảnh hưởng.
• Phân tích xu hướng các vấn đề sức khỏe, môi trường và xã hội theo thời gian; so sánh giữa nhóm dân cư chịu ảnh hưởng và không chịu ảnh hưởng của dự án.
• Đánh giá hiệu quả triển khai PHAP và xây dựng khuyến nghị cho giai đoạn vận hành nhà máy.

Kết quả chính

• Ghi nhận những cải thiện đáng kể về các yếu tố quyết định sức khỏe tại 9 xã dự án giai đoạn 2013–2017: tỷ lệ hộ có điện sinh hoạt đạt 100%, nước hợp vệ sinh đạt 94,4%, nhà tiêu hợp vệ sinh đạt 80,3% và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế được cải thiện rõ rệt.
• Đánh giá hiệu quả triển khai PHAP thông qua các hoạt động nâng cấp cơ sở y tế, đào tạo cán bộ y tế, truyền thông thay đổi hành vi và hỗ trợ trang thiết bị.
• Ghi nhận xu hướng giảm suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi và bệnh tiêu chảy cấp; xác định các vấn đề sức khỏe còn tồn tại như nhiễm khuẩn hô hấp cấp, HIV/AIDS, tai nạn giao thông, tệ nạn ma túy và chất lượng nguồn nước.
• Đề xuất các khuyến nghị kỹ thuật cho giai đoạn vận hành của dự án nhằm duy trì kết quả đạt được và tăng cường tính bền vững của các hoạt động bảo vệ sức khỏe cộng đồng.